บทบาทเพลงบอกลุ่มน้ำปากพนัง

เพลงบอกเป็นการละเล่นที่มีความสำคัญและมีชื่อเสียงในลุ่มน้ำปากพนัง ประกอบด้วยอำเภอปากพนัง อำเภอเชียรใหญ่ อำเภอหัวไทร และอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครศรีธรรมราชที่สืบทอดมาเป็นเวลาช้านานจนถึงปัจจุบัน กลายเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สำคัญปรากฏการณ์ดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นว่าเพลงบอกเป็นการละเล่นที่มีบทบาทหลากหลายสอดรับกับสภาพสังคมและวัฒนธรรมยุคสมัยต่างๆ จากการศึกษาวิเคราะห์ สามารถจำแนกได้ 4 ด้าน 1.บทบาทด้านความบันเทิง ความบันเทิงเป็นความต้องการทางจิตใจของมนุษย์ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันโดยเฉพาะในสมัยที่ ยังไม่มีเครื่องบันเทิงใจมากมายเช่น ปัจจุบันนี้เพลงบอกเป็นสิ่งบันเทิงชนิดหนึ่ง ซึ่งให้ความสุขและความรื่นรมย์แก่คนในสังคมที่เป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของชาวบ้านในลักษณะต่างๆ เช่นการใช้คำผวนภาษาใต้ นิยมนำคำผวนที่มความหมายไปในทางหยาบโลนมาใช้ในการสร้างอารมณ์ขันวิธีหนึ่ง ซึ่งการสอดแทรกลงในบทกลอนเพลงบอกอันเป็นการหลีกเลี่ยงการใช้คำหยาบโลนโดยตรง ส่วนการใช้คำสองแง่สองมุม เป็นคำที่ชวนให้คิดไปในเรื่องเพศ ในอดีตเรื่องเพศเป็นสิ่งที่สังคมมองว่าน่าละอายไม่สมควรเปิดเผย แม้ว่าในปัจจุบันเป็นสิ่งที้ชเปิดกว้างมากขึ้นแต่การสื่อสารออกมาตรงๆยังเป็นสิ่งที่สังคมยังคงไม่เห็นด้วย เรื่องเพศจึงมักถูกระบายออกมาในรูปแบบการเล่นคำสองแง่สองมุมผ่านบทกลอนเพลงบอก และการล้อเลียนบุคคลเป็นการล้อเลียนได้ทุกเพศทุกวัย นอกจากล้อเลียนบุคคลที่สนิทสนมแล้วยังล้อเลียนบุคคลโดยไม่จำเพาะเจาะจงตัวบุคคลได้อีกด้วย การสอดแทรกลงในเพลงบอกอย่างเหมาะสมเป็นการหลีกเลี่ยงการใช้คำหยาบโลน และทำให้ความหยาบโลนมีการเสนอในเชิงศิลปะทางภาษา ทำให้ผู้ฟังเกิดอารมณ์ขัน 2.บทบาทด้านการศึกษา เพลงบอกมีบทบาทในการให้ความรู้แก่ประชาชน ประกอบด้วย 1) ความรู้ทางโลก เช่น การ กำเนิดชีวิต กล่าวถึงการกำเนิดชีวิตมนุษย์ตั้งแต่เริ่มจนกระทั่งคลอด และการพบเจอกับความตาย เป็นการให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการกำเนิดชีวิตคน และในขณะเดียวกันยังเป็นการกล่อมเกลาจิตใจให้ตระหนักในพระคุณของผู้ให้กำเนิด ส่วนองค์ความรู้ด้านประวัติศาสตร์นั้นย่อมเกี่ยวกับบุคคลสำคัญ การกล่าวถึงบุคคลสำคัญส่วนใหญ่ปรากฏอยู่ในบทไหว้ครู โดยนำเอากรณียกิจและเหตุการณ์สำคัญทางด้านประวัติศาสตร์ขึ้นมากล่าว ซึ่งทำให้ผู้ฟังได้รับความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ อีกทั้งเป็นการปลูกฝังให้ยึดถือพระราชกรณียกิจของบุคคลสำคัญเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตต่อไป นอกจากนี้การให้ความรู้เกี่ยวกับนิทาน ตำนาน และวรรณคดี ปรากฏในลักษณะของเรื่องย่อ เนื้อหาเพียงบางตอน ความรู้ในลักษณะดังกล่าวจะกระตุ้นให้ผู้ฟังสนใจที่จะศึกษานิทาน ตำนาน และวรรณคดีกว้างขวางยิ่งขึ้น ตัวอย่างเช่น การให้ความรู้ในตำนานสงกรานต์ เป็นต้น และความรู้เกี่ยวกับประเพณี เพลงบอกในยุคปัจจุบันนิยมเล่นในงานประเพณีต่างๆ นักเพลงบอกจึงมักสอดแทรกเนื้อหาสาระที่ให้ความรู้เกี่ยวกับประเพณีนั้นๆแก่ผู้ฟังเสมอ เช่น ประวัติความเป็นมา วัตถุประสงค์ คุณค่า แนวทางปฏิบัติ เป็นต้น อันเป็นผลให้ประเพณีที่มีคุณค่าในลุ่มน้ำปากพนังได้สืบทอดอยู่ในสังคมต่อไป เช่น ประเพณีทอดผ้าป่า ประเพณีบวชเณร ประเพณีขึ้นบ้านใหม่ ประเพณีงานศพ เป็นต้น 2) ความรู้ทางธรรม เป็นการละเล่นเพลงบอกในงานประเพณีที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา ประกอบกับนักเพลงบอกในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังล้วนเป็นพุทธศาสนิกชน บทกลอนเพลงบอกจึงสอดแทรกเนื้อหาสาระที่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาเอาไว้ไว้หลากหลายตามความเหมาะสมกับโอกาสที่เล่นอันเป็นการเผยแพร่ความรู้ทางด้านพุทธศาสนาให้แก่ผู้ฟัง ซึ่งจะทำให้ผู้ฟังเข้าถึงพระพุทธศาสนาและก่อให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนายิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งความรู้เกี่ยวกับพุทธประวัติ องค์ประกอบของพระรัตนตรัย วันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ความหมายเกี่ยวกับศาสนวัตถุ และศาสนสถาน สัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับหลักธรรม หลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า ความกตัญญูกตเวที ความรักชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ การสร้างสำนึกรู้สึกผิดชอบชั่วดี การไม่ลุ่มหลงสุรา ยาเสพติด การรักนวลสงวนตัว เป็นต้น 3.บทบาทด้านการประชาสัมพันธ์ เพลงบอกลุ่มน้ำปากพนังมีบทบาทในการประชาสัมพันธ์หลายด้าน เช่น 1) การโน้มน้าวจิตใจ ของบุคคลให้ร่วมทำบุญหรือช่วยงาน การเล่นเพลงบอกในปัจจุบันส่วนมากจะเป็นงานบุญหรืองานที่ต้องมีการช่วยเหลือกันด้วยเงินทองตามธรรมเนียมที่ต้องมีการช่วยเหลือตามธรรมเนียมที่ได้ปฏิบัติสืบทอดกันมา ได้แก่งานทอดกฐินสามัคคี เพื่อหารายเข้าวัด 2) ทำหน้าที่ในการต้อนรับเจ้าภาพในการจัดงานต่างๆ ถือเป็นหน้าที่สำคัญที่จะต้องให้การต้อนรับอย่างสมเกียรติตามธรรมเนียมเจ้าภาพหรือบุคคลที่ได้รับมอบหมาย ซึ่งเพลงบอกจะทำหน้าที่ส่วนนี้ในการกล่าวต้อนรับให้กับเจ้าภาพ 3) รณรงค์การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม เพื่อให้เห็นคุณค่าและความสำคัญ เช่น หนังตะลุง เพลงบอก มโนราห์ 4) รณรงค์การต่อต้านโรคภัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการประชาสัมพันธ์เพื่อรณรงค์ ซึ่งอาจจะเป็นกิจกรรมที่จัดขึ้นในโรงเรียน สถานที่สาธารณะ หรือในชุมชน เป็นต้น เพื่อให้เยาวชน ประชาชนทั่วไป และผู้ที่สนใจได้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคนี้ 4.บทบาทด้านการวิจารณ์ ระบายความกดดัน และการปลอบประโลมใจ เนื่องจากนักเพลงบอกเป็นผู้ใฝ่รู้อีกทั้งเป็นผู้ที่มีสังคมสัมพันธ์สูง ดังนั้นย่อมมีความเข้าใจเกี่ยวกับ สภาพและความเปลี่ยนทางสังคมเป็นอย่างดี และในฐานะที่นักเพลงบอกเป็นสมาชิกของสังคมในลุ่มน้ำปากพนัง จึงทำหน้าที่เป็นตัวแทนของสังคมในการวิจารณ์และระบายความกดดันทางสังคมบางประการด้วยการถ่ายทอดออกมาในเพลงบอก ซึ่งจากการวิเคราะห์นี้ปรากฏว่าเพลงบอกลุ่มน้ำปากพนังมีบทบาทในการวิจารณ์และระบายความกดดันทางสังคมในเรื่องต่าง ๆ ดังนี้ 1) สภาพความไม่มั่นคงทางสังคม โดยระบายถึงความทุกข์ของประชาชน เนื่องจากการไม่ได้รับความปลอดภัยและสวัสดิภาพอันเกิดจากภัยโจรผู้ร้าย ปัญหาทางสังคม การเล่นการพนัน ยาเสพติด เป็นต้น 2) ค่านิยมในการรับสื่อความบันเทิงของประชาชน โดยวิจารณ์ให้เห็นว่าประชาชนในปัจจุบันหันไปนิยมสิ่งบันเทิงใหม่ ๆ จนทำให้สิ่งบันเทิงแบบเก่าซึ่งที่ปรากฏจากการวิเคราะห์นี้คือเพลงบอกได้รับความนิยมน้อยลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเยาวชนมักจะมองเพลงบอกว่าเป็นสิ่งที่ล้าสมัย ส่วนผู้ใหญ่นั้นยังคงให้ความสนใจต่อเพลงประเภทนี้อยู่แต่ไม่มากเหมือนอย่างในอดีต 3) การศึกษาอบรมด้านการปฏิบัติตนของเยาวชนสตรีปัจจุบัน โดยวิจารณ์ให้เห็นว่าสตรีในปัจจุบันจำนวนมากได้รับการศึกษาอบรมเกี่ยวกับการปฏิบัติตนเพื่อเป็นแม่บ้านแม่เรือนตามแบบอย่างที่เคยปฏิบัติมาแต่โบราณลดน้อยลงเป็นอย่างมาก ทั้งนี้เนื่องจากความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจทำให้สตรีต้องดิ้นรนเพื่อการศึกษาและออกไปหางานทำนอกบ้านหรือต่างถิ่น ซึ่งส่งผลให้การศึกษาอบรมของสตรีตามแบบแผนที่ปฏิบัติกันมาแต่โบราณถูกให้ความสำคัญน้อยลงไปมาก